زیباترین مسجد خاورمیانه

زیباترین مسجد خاور میانه

 مسجد آقا بزرگ

مسجد آقا بزرگ تنها مسجد ۵ طبقه دنیای اسلام است. سبک به کار رفته در این مسجد «گودال باغچه» است که مزایای اصلی استفاده از این سبک ضد زلزله شدن بنا و استفاده از مصالح برداشته شده از کف به عنوان خشت و گل در دیوارها و طاق ها است.

خلوص فضایی، ثبات و سکون، تعادل و توازن،نظم و هماهنگی وحدت آفرین و احترام برانگیز که در معماری این مسجد است همه و همه به راستی روح را به پرواز در می آورد و مبین عشق و ایمان و ذوق هنر معماران و هنرمنداني است که تمام زیبایی های اطراف خود را در خور عظمت و جلال خالقشان می دانند.

زیبایین قوش، آیات قرآنی و گچبری در کتیبه ها، کاشی های الوان، قوس ها و تویزه ها، گلدسته های متقارن، گنبد با عظمت و سه پوسته منحصر به فرد مسجد که هر پوسته آن وظیفه خاص را ایفا می کند از ویژگي هايا صليا ینب ناب ه شمار مي روند.
اصول اربعه معماری اسلامی مسجد نیز دارای رمز و راز است. گره ها، رسمی بندی ها، مقرنس و یزدی بندی ها نظر بیننده را از خطوط کنج و نبش جرزها به طور ناخودآگاه به مرکز گنبد هدایت می کند و حس و ذهن انسان را به خالقی که از آن بالا نظاره گر همه اندیشه ها است معطوف می سازد و این رمز اصول اربعه در معماری مسجدسازی ا ست.

بخش های مختلف بنا

پیرنشین ها:

در قسمت ابتدایی بنا به دو سکو در دو طرف بنا به نام پیرنشین برمی خوریم.  علت تعبیه این سکوها این بوده است که اشخاصی که از کوچه عبور می کنند اگر باری بر دوش دارند برای رفع خستگی بار خود را روی این سکوها قرارداده و استراحت کنند و دلیل بعدی و مهم تر افراد سالمند و پیر بوده اند تا روی آنها به استراحت بپردازند.

کتیبه مالیاتی:

در بالای درب ورودی مسجد (قسمت بیرونی) به کتیبه ای (لوح) سنگی برمی خوریم که فرمان معافیت مالیاتی بنا از طرف محمد شاه قاجار است و مضمون آن از این قرار است: «به حکم محکم شاهنشاه عادل، بأذن محمد شاه قاجار خلدا… ملکه و احسانه، حسب الخواهش جناب شریف آداب حجت الاسلام ملامحمد مهدی نراقی، منال دیوانی قصابی و دباغی کاشان به موجب فرمان مبارک مقرر آمده از تکالیف دیوانی معاف شد، خلاف کننده به لعنت  خدا گرفتار شود فیا لمحرم درب ورودی: تعداد میخ هاي به کار رفته در دولنگه ۱۲۵۶ عدد به تعداد آیات قرآن کریم است.»

استفاده ۶۶۶۶ درب دقیقا از ان میخ ها دوعلت دارد : ۱- در قدیم هنگام هجوم اقوام مهاجم، مردم داخل مسجد پناه می گرفته اند و استفاده از این میخ ها داخل درب باعث می شده تا درب، استحکام فوق العاده ای یابد و شخص مهاجم از ببرون به هیچ وجه نتواند با تبر آن را خرد کند.

بخش های مختلف بنا

– علتی که باعث شده هنوز بعد از ۱۸۰۲ سال درب اینقدر سالم بماند این است که میخ بعد از مدتی داخل چوب ردی به چوب می دهد که موریانه از آن ُزنگ می زند و  از این حالت خوشش نمی آید و به آن کاری ندارد. روی دو دستگیره در هم دو بیت شعر از سعدی نوشته شده است: «زیباتر از تو در نظرم هیچ منظری / کس درنیامدست به این خوبی از دری / اول منم که در همه عالم نیامده/ دیگرن یاورد چو تو فرزند مادري» راهروهای اطراف:  علت تعبیه این راهرو افراد سالمند بوده اند تا به راحتی از آن عبور نمایند.

قسمت بعدی برآمدگی اي به نام «پاچنگ»است و علت تعبیه آن هم این است که شخصی که از بیرون داخل مسجد می شود از دالان های کناری عبور کند تا احترام و قداست مسجد حفظ گردد.

مهتابی یا زمستانه نشین:

هنگام زمستان از آن استفاده می شده است. سنگ هایی در وسط آن وجود دارد که علت تعبیه آنها تامین نور اتاق های پایین است. جنس سنگ ها مرمر است زیرا مرمر تنها سنگی است که نور از آن عبور می کند.

شبستان:

به محض ورود به داخل شبستان هر مسجد،اولین قسمتی که توجه را به خود جلب می کند «قبله و محراب» شبستان است ولی در مسجد آقا بزرگ بر خلاف بقیه مساجد و پیرو اصل رعایت تقارن توسط معمار، شبستان در کنار بنا گردیده است نه در وسط. جهت قبله محراب با عبارت «یا قاضی الحاجات» مشخص گردیده است.

اطراف محراب کتیبه ای با خط ثلث (سوره های شمس و اعلی) و از جنس ساروج وجود دارد. بالای محراب هم برای انعکاس بیشتر صدای پیش نماز در کل مسجد کانالی تعبیه گردیده است.

قسمت زیر گنبد (مقصوره):

معماری مسجد اقا بزرگ

معمار، این قسمت را با ۴ ضلع و ۸ و سپس ۱۶ و… آغاز کرده تا به دایره رسیده و نهایتا دایره ها را به شمسه ای رسانده که در معماری نشانه  احدیت و یگانگی خداوند متعال است. فضای داخلی گنبد با کتیبه هایی از سوره فتح تزیین گردیده است. گنبد این مسجد نیز سه لایه است: پوسته آجری و تزیینی بیرونی گنبد مسجد در آسمان شهر می درخشد، پوسته «قوس دزد باربر» در اندرونی است که وزن بار گنبد معلق را بر خود گرفته و به کمک جداره های خشخاشی درون آهیانه(جمجمه) به ساق گنبد و دیواره های اطراف منتقل می سازد و پوسته «عرقچین زیرین» که نمای طاق مقصوره و گنبدخانه را مدون ساخته است.

متراژ:

بیشترین متر و ارتفاع نوک گنبد از سقف ۵۰ متر است محیط دایره برای گنبد  ۱۸ متر است.مسجد حدود حیاط برف انداز:  در قسمت انتهایی بنا، حیاطی جهت تخلیه برف های گنبد ساخته و در وسط آن چاهی تعبیه شده است تا برف ها به مرور آب و از طریق آن تخلیه شوند.

نحوه برف روبی بام مسجد نیز در نوع خود جالب بوده به این ترتیب که زنجیری به نوک گنبد متصل بوده است که با گردش زنجیر، برف نشسته بر فضای بیرونی گنبد تراشیده و به حیاط برف انداز ریخته می شده است

غالب این بنا از جمله گنبد که جزو بزرگ ترین گنبدهای آجری است با آجر ساخته شده و تزیینات به کار رفته در این بنا عبارت است از کاشی کاری، آجرکاری، کتیبه های نفیس گچی و کاشی، مقرنس کاری، خطاطی ثلث و نستعلیق و نقاشی، که نقاشی این مدرسه توسط استاد محمد باقر قمصری صورت گرفته است. کتیبه های خطي مسجد به قلم استادان برجسته خوشنویس کاشان از جمله محمد ابراهیم (جدخاندان معارفی)، محمد حسین (جدخاندان ادیب) و سید صادق کاشانی نوشته شده است.

زیبایی مسجد :

این مسجد دارای سدر زیبایی است که سقف آن با مقرنس های معلق گچی و نقاشی تزیین یافته و دیوارهای جلوخان از کتیبه بالای سردر تا کف تختگاه های طرفین درگاه با کاش های خشتی الوان پوشیده شده است. هیات اصلی بنا و گنبد و ایوان با شکوه آن به واسطه عظمت ساختمان و طرح عالی و نقشه بی نظیر به خصوص ظرایف و فنون معماری اصیل ایرانی که در آن به کار برده شده، یکی از بناهای مهم ایرانی-اسلامی به شمار می رود.

مسجد آقابزرگ

مسجد آقابزرگ از نظر پلان جزو مساجدی است که دارای سه شبستان است و نکته مهم و قابل توجه در این محل تلفیق مسجد و مدرسه است. پس از ورود به محوطه مدرسه، دو صحن فوقانی و تحتانی و حجره های محل سکونت طلاب و گنبد آجری با شکوه و گلدسته های دو طرف آن خود نمایی می کند.

علاوه بر این، دو حیاط خلوت، آب انبار بزرگ، شبستان دیگری در پشت گنبد، ساختمان مسجدی که در جنب گنبد واقع است و محراب کاشی کاری واقع در شبستان جنب گنبد که در حقیقت مجموعها ی ا ست ا ز هنرهای کاشی کاری، گچب ری، کتیبهن ویسی، مقرنس کاری ونقاشی ا ز جمله متعلقا تا ین ب نای عظیم ا ست.

اصول اربعه معماری اسلامی مسجد نیز دارای رمز و راز است. گره ها، رسمی بندی ها، مقرنس و یزدی بندی ها نظر بیننده را از خطوط کنج و نبش جرزها به طور

ناخودآگاه به مرکز گنبد هدایت می کند وحس و ذهن انسان را به خالقی که از آن بالا نظاره گر همه اندیشه ها است معطوف می سازد و این رمز اصول اربعه در معماری مسجدسازی است.